حسن حسن زاده آملى
21
خير الاثر در رد جبر و قدر (ودو رساله در كسب واقسام فاعل) (فارسى)
كلامى با متكلّم متكلم ، قدرت را به « صحت فعل و ترك » تعريف كرده است كه صدور فعل و عدم صدور از قادر صحيح باشد . اين تفسير ، فقط در انسان و حيوان درست است ؛ چه اين كه مفاد صحت ، امكان است و واجب الوجود بالذات ، واجب الوجود من جميع الجهات است ، لذا تعبير به « يصح صدور الفعل » در آن مقام صحيح نيست ، بلكه تعبير به « يجب صدور الفعل عنه » تمام است . تعريف قدرت كه در بارى صحيح باشد اين است كه : « القدرة كون الفاعل بحيث إن شاء فعل و إن لم يشأ لم يفعل . » . و دوام فعل مطلق ، منافى با اين تعريف نيست ، زيرا كه شاء ففعل دائما . هيچ فيلسوف الهى ، مبدأ عالم را فاعل موجب نمىداند ، بلكه او را فاعل موجب داند و او را قادر مختار داند ، ولى به قدرت و اختيار ذاتى نه زائد از ذات . پس ذاتى ، همان ازلى مىشود و اين ، مؤكد قدرت و اختيار است .